Daniel "Danya" Naroditsky (1995-2025)

Ik was van plan om deze week eens aan mijn achterstand in blogartikelen weg te werken, maar toen ik vanmorgen op zoek ging naar de partij Niemann-Mishra, uit het lopende NK USA (ik had een video zien passeren, waarin het mat dat wit kon geven, "showboating" werd genoemd, omdat Niemann niet de droge weg naar winst koos, maar een veel leukere mogelijkheid, die Mishra ridderlijk toestond), zag ik plots een video op mijn scherm van Epic Chess, met de vermelding "Daniel Naroditsky, 1995-2025".

Van weinig topschakers heeft het overlijden me zo (tot tranens toe) geraakt als dat van Daniel Naroditsky. Zijn videos op Youtube waren uitstekend lesmateriaal over hoe je de openingen speelt, hoe je aanvalt, verdedigt, valletjes weeft en ontzenuwt, en wat belangrijk is in middenspelen en eindspelen.
Hij analyseerde tijdens zijn partijen, en na afloop toonde hij nog eens kritieke varianten. Dat hij vaak openingen speelde die ik ook wel op het bord krijg, was voor mij een added bonus.

Er zijn nog andere toppers op jonge leeftijd overleden – de sterkste van hen was misschien top-10 speler Vugar Gashimov, maar dat was door ziekte (hersenkanker), en dat zagen de insiders min of meer aankomen. De dood van Naroditsky kwam voor iedereen onverwacht – veel Youtubers moesten hard schakelen. In plaats van hun schaakavonturen met een flinke schep humor toe te lichten – zoals de likes of Nakamura, Gotham Chess, Epic Chess gewoonlijk doen, of wat los commentaar op de wereld los te laten, moesten ze nu het zwaarste nieuws uit hun loopbaan brengen. Het moet gezegd, de meeste deden dat met de juiste toon – en velen van hen kenden Naroditsky persoonlijk, dus gespeeld was het allerminst. Het nieuws kwam midden in het Amerikaanse NK (dat een minuut stilte hield na bekendmaking van het nieuws), en dat had een grote impact op de spelers zelf, iets wat goed verwoord werd door Aronian, die duidelijk emotioneel geraakt was door het bericht.

De eerste keer dat zijn naam mijn scherm passeerde, was toen Chessbase zijn eerste boek van hem aandacht gaf in een artikel op hun website. Hij was toen WK in één van de jeugdcategorieën geworden, en ik dacht toen – een gastje dat snel wil incasseren. Maar hij brandde niet voortijdig op en groeide uit tot een topper, vooral in blitz en bullet, waar hij geregeld zijn voet naast die van de absolute wereldtop (Carlsen en Nakamura) kon zetten.

Hij speelde al sinds juli 2023 geen officiële partijen meer (sinds de 2023 Charlotte Open, waar hij 6,5/9 scoorde). Maar hij bleef actief, met zijn Youtube en Twitch kanaal, en dankzij de talrijke blitztornooien die hij speelde. Hoewel zijn naam het niet doet vermoeden, was hij een rasechte Amerikaan, geboren in Californië, in een gezin met Russische achtergrond. Russisch was zijn eerste moedertaal, Engels zijn tweede. Schaken kwam snel in zijn leven – niet zo verwonderlijk, aangezien zijn vader wiskundige was, en zijn moeder pianiste. De driehoek schaken-wiskunde-muziek kwam ook hier samen. Zijn vader leerde hem het spel op zesjarige leeftijd, en Daniel werd al vanaf zijn zevende lid van de Mechanics’ Institute (M.I.) club. Wanneer zijn vader van bezoeken in Rusland terugkwam, had hij steevast Russische schaakboeken mee – een aanvulling op wat al voorhanden was in de zeer uitgebreide bib van de M.I. club zelf. Talent had hij zat – in 2007 werd hij WK bij de -12-jarigen (voor dat andere toptalent Ilya Nyshnyk) en schreef daarna zijn eerste boek: Mastering Positional Chess, drie jaar later gevolgd door Mastering Complex Endgames.

FIDE-titels volgden ook snel, en op zijn twintigste trok hij naar de Stanford-universiteit, waar hij afstudeerde in geschiedenis. Ondertussen had hij ook meegespeeld in vier nationale kampioenschappen (2014, 2015, 2017, 2021). In blitz was hij kind aan huis bij chess.com, met meer dan 140.000 partijen, en winnaar van twee Titled Tuesday Events. Zijn FIDE blitzrating zette hem op een 23ste plaats in de wereld, met 2705 blitzelo).

Daarna verhuisde hij in december 2019 van de westkust naar de oostkust, en was actief in het Charlotte Chess Center als Grandmaster-in-Residence, zeg maar hoofdtrainer. Maar de wijde wereld kende hem dus als vlogger; op Youtube (482.000 volgers) en Twitch (340.000 volgers) was hij heel succesvol, dankzij zijn heldere uitleg over waar het om gaat in het schaken. Vooral zijn speedruns (soms blitz, soms rapid), waarin hij opklom van een laag gekwoteerde rating, en aldus het hele scala doorliep van speelsterkte, waren heel inzichtelijk voor clubschakers. Zelf heb ik diverse keren zijn video’s aangeraden aan spelers als prima lesmateriaal.

Het meest to the point bericht, waar ik me perfect kon in vinden was dit commentaar op Chessbase, van gebruiker calvinamari:
“Like countless others, I knew Daniel from his online content, which I considered far and away to be the best of what was available. I was always grateful for that. He did not merely instruct; he invited his audience to partake directly in his vision of the game as a reflection of order and reason itself. As such, his nature came through in his chess content, so much so that I, a mere admirer from afar, am deeply saddened by his death. In Daniel Naroditsky, the modern world was offered a rare consolation: that intellect need not be cruel, that genius may yet be kind, and that beauty, though often hidden beneath the veil of calculation, still yearns to disclose itself to those with eyes clear enough to see. The modern world, with its restless need for noise, also could not have asked for a more patient teacher, one willing to illuminate rather than merely astonish. He possessed that rare union of precision and charity, the balance of analytic brilliance with a soul hospitable to beauty. It is a strange and sorrowful grace to write of Daniel in the past tense, for his presence — his voice, his precision, his wit, his humility, his gentleness — still lingers in the mind with such immediacy that one can scarcely persuade the heart to believe he is gone. To hear him unfold the inner logic of a position with his unhurried lucidity was, one assumed, to glimpse a mind at peace with itself. To learn that this, perhaps, was not the case is tragic. Requiescat in pace.”

Op Youtube vond ik dit de meest persoonlijke reactie (van yzrzyz), misschien het beste voorbeeld hoe dicht hij bij de gewone schaker kwam in zijn video’s. Ook bij “domme” commentaren bleef hij beleefd en objectief, en toonde zonder ironie of schadenfreude de weerlegging. Iedereen was welkom om commentaar te geven en dat was de grote aantrekkingskracht van Naroditsky: hij gaf je de indruk dat je een op maat gesneden les kreeg, op jouw niveau.

“Daniel’s videos have helped me so much with my own mental health. I work 48 hour shifts as a firefighter and struggle to clear my mind when falling asleep both at work and when I’m home. A few years ago I found the cure was watching Daniel’s speedrun videos. I’ve watched every speedrun video probably twice or more over the years. I enjoy chess but really it was more of a therapeutic thing for me watching his videos. Daniel was an incredible instructor of chess and history and I’ve applied so much of his approach to instructing to my own career. I almost never comment on anything on the internet but thought I’d share in hopes it may help somebody else. Danya struggled with his own mental health and insomnia, but he was the cure to my own. Don’t ever underestimate your value, everyone in this world matters more than they know. I owe him so much. RIP sensei you’ll be missed.”

Ik voeg hier geen partijen aan toe - actueel staan de gebruikelijke fora vol met in memoriams (met partijen) van de meest geliefde vlogger die we in tot nu toe ooit gehad hebben. Ik volsta met verwijzingen naar twee belangrijke nieuwsberichten, het ene op chess.com en het andere op lichess.

Bedankt Danya.

PS ik voeg hier nog één link aan toe, namelijk zijn lichess account, waar sinds 20 oktober tientallen mensen zich op geabonneerd hebben, als teken van respect en erkentelijkheid jegens Daniel. Hij was een van de beste spelers die op zowel chess.com als op lichess actief waren.

PPS Nog een toevoeging, die ik zeker niet wou weglaten: Daniel Gormally zag dit een jaar geleden al aankomen.