Fritz21: the good, the bad of the ugly? (deel 1)

Aangezien mijn laatste schaakprogramma-aankoop dateerde van FatFritz2 (FF2), de beruchte Stockfish-kloon (en daarvoor DeepFritz13 (DF13)), was ik benieuwd naar de vorderingen die zowel het programma als de gebruikersinterface (GUI) gemaakt hadden. Ik maak de vergelijking dus vooral met de GUI van FF2, wat de niet-engine aspecten van het programma betreft.

Wat de GUI betreft: dat was een kleine ontgoocheling. Quasi identiek als die van FF2. Niet dat die slecht was – een goede formule behoeft geen wijzigingen – maar ik miste een uitbreiding van functionaliteiten. Persoonlijk zou ik in de loop der jaren langzaam wat functionaliteit van het Chessbase-programma laten doorsijpelen naar de Fritz-GUI (en omgekeerd). Dat zou beide programma’s aantrekkelijker maken – het is immers niet zo moeilijk om nieuwe functionaliteiten (zoekopdrachten, spelersprofielanalyse, databankbeheer, ...) te bedenken.

De strategie van Chessbase is anders: een eerder strikte scheiding tussen beiden. Fritz wordt gepromoot als speel- en analyseprogramma, maar niet zozeer als database beheerprogramma, terwijl sommige eenvoudige/veelgebruikte tools/commando’s vanuit Chessbase best in Fritz zouden geïntegreerd mogen worden. Fritz wordt blijkbaar beschouwd als een programma dat op het einde van zijn ontwikkelingscyclus zit.

Installeren gebeurt met de Chessbase Product installer – ik ben geen fan van aparte installatieprogramma’s, maar na twee keer lukte het toch. Een installatie op mijn 3 jaar oude laptop lukte na een drietal keren.

Plus- en minpunten in de interface

Wat biedt Fritz21 (F21) dan wel? De vertrouwde GUI – je kan partijen spelen, analyseren, engines laten lopen op de vertrouwde manier. Je kan de look en feel veranderen, de schermlayout, en alle andere zaken die je gewoon was. Zo ben ik geen grote fan van de ribbon, maar die kan je makkelijk wegklikken. 2D- en 3D-borden zijn mogelijk; het aantal kleurcombinaties is voldoende, maar voor de 2D-borden kan je je afvragen waarom je niet helemaal zelf je kleuren kan kiezen voor bord en stukken. Misschien om gebruikers tegen zichzelf te beschermen (?).

De 3D-borden en stukken zijn ook nogal rigide qua opties; er zitten maar een paar normale sets in, en je kan geen combinaties maken tussen verschillende sets en borden. Bijna alsof we nog in de nineties zitten. Terug naar 2D: hier heb je de keuze tussen amper acht sets. Er bestaan heus meer dan acht typografische schaakfigurines, en er zitten best enkele goede tussen, naast de standaard set van Chessbase.

In het enginevenster is er een venster bijgekomen om hotspots op het bord weer te geven, en een second opinion engine. Handiger dan vroeger is dat je nu in het analysevenster gewoon je muis kan bewegen boven de zetten in de variant en dan krijg je de bordpositie in iets lichtere kleuren. Dat is alvast sneller dan de variant doorlopen in het analysebordje van vroeger (wat nog steeds mogelijk is).

Een ander klein nieuwtje is dat de evaluatiebar naast het bord nu ook de winst/remise/verlies verdeling weergeeft. De omzetting naar een winstscore is relatief gemakkelijk, bv een evaluatie van 75% komt overeen met 50% kans op winst en 50% kans op remise. In het begin van de partij, bv na 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 is de evaluatie 53% winstkans voor wit, opgedeeld als volgt: 8% winst, 91% remise, 1% verlies, bij een evaluatie van 0.38 voor wit. Leuk - het valt me op dat de winstpercentages heel snel stijgen. Een evaluatie van +0.98 staat gelijk aan 74% winstkans, en +1.32 is 90% winstkans. 100% winstkans ligt rond 1.75 voordeel.

En nog iets wat voor mij nieuw was: bij sommige engines geeft de GUI deze winstkans ook in het enginevenster (zie hieronder, onder de naam van de engine), in plaats van een evaluatie. Vreemd genoeg doet het programma dit wel voor SF18, niet voor Fritz21 - een vreemd staaltje van gescheiden ontwikkeling (tussen de GUI, waar dit voorzien is, en de standaard engine, die het blijkbaar niet voorziet).

Een second opinion (de link naar een Chessbase video geeft duidelijker uitleg) kan je ook letterlijk krijgen: een deel van de processortijd wordt aan andere varianten gewijd, wat extra (oppervlakkig) commentaar oplevert. Dat is geen kenmerk van de Fritz21 engine, want dit lukt ook bij oudere engines (zie screenshot voor een test met Fritz13). Een beetje zoals vroeger een tweede kibitzende engine laden, maar de engine kijkt niet alleen naar de startpositie.

Het commentaar dat die tweede engine genereert kan volgens mij beter gepresenteerd worden (zie screenshot hieronder). Je krijgt veel tekstuele informatie, maar je moet goed kijken waar die bij hoort (telkens bij een onderlijnde zet in de hoofdvariant). In onderstaand geval moet je dus letterlijk gaan tellen – en dan nog is het commentaar niet echt verhelderend. Positief is wel dat in de hoofdvariant soms een zet als (“of 63.Kc5”) al meegegeven wordt, wanneer een gelijkwaardige zet wordt gevonden.

“Nieuw” zijn de zogenaamde AI-tegenstanders, met personages die smoelen trekken en uitspraken doen volgens het verloop van de partij. Leuk voor kinderen, maar voor clubspelers een fancy aspect dat snel zijn nieuwwaarde verliest. In zijn meest elementaire vorm (tekstboodschappen) is het eigenlijk een feature die al in Fritz 4 of 5 (de eerste windowsversies, na de DOS-Fritzen 1/2/3) zat. Toen al gaf het programma (indien gewenst) commentaar op de stelling. Nu dus enkel met wat meer tekst en animatie. Voor wie nog eens “back to the past” wil gaan, zie deze korte bespreking (https://tartajubow.blogspot.com/2016/11/fritz-4.html) of google gewoon eens “fritz 3” chess program in google afbeeldingen.

Tot zover de GUI - een volgend artikel gaat meer over de engine zelf en resterende aspecten.