Gevoel versus theorie

Een tijdje terug bekeek ik eens wat oude partijen, en toen ging ik wat dieper in op deze partij van 25 jaar (wat ben ik oud geworden...) geleden. Het is een Benko, met de 5.b6 variant.

Bij controle van de partij checkte ik wat ik had moeten spelen volgens de theorie.
De hoofdlijn van de 5.b6 variant gaat als volgt – dit speelde ik ooit in een cr-partij, die ik dankzij de hulp van mijn tegenstander snel en mooi kon winnen. Hieronder wat theorie van 5.b6 vindt:

Na 15 zetten hebben we twee compleet verschillende stellingen. In mijn partij kreeg ik een typische Benko-stelling, waar ik de normale plannen en strategieën kon volgen. Ik kwam redelijk goed te staan en had in de taktische stellingen die volgden zeker kansen.
De theoretische variant leidt tot een stelling die eigenlijk niet echt meer lijkt op een Benko, en ook een totaal verschillende aanpak vergt. In elk geval is dit soort stellingen helemaal niet mijn smaak en de kans is groot dat in deze stelling, waarin het centrum al redelijk open is, er binnenkort nog wat stukken geruild gaan worden. Nu heb ik niets tegen eindspelen spelen, maar je speelt een Benko ook eerder voor het middenspel, niet als snelweg naar een eindspel.
Beide stellingen worden als quasi 0.00 geëvalueerd, maar achter het bord zal een Benko-speler liever mijn stelling uitspelen dan die van de theorie – tenminste, dat is mijn oordeel.
Het roept de vraag op in hoeverre je eigen oordeel soms meer waard is dan “de theorie”. Ik begrijp dat theorie niets meer is dan uitgepuurde toppartijen en computeranalyses, maar voor ons, sterfelijken, maakt een +0.25 of -0.25 in de opening nauwelijks iets uit. De fouten die we later in de partij gaan maken, gaan veel zwaarder doorwegen.
Persoonlijk ben ik voor de aanpak “je speelt beter iets wat je begrijpt” dan iets wat beter is, maar waarvan je niet begrijpt waarom het beter is. Ik merk dit zowel bij mezelf als bij andere spelers, die plots in een variant raken, die ze – ondanks hun vele chessable cursussen en online partijen – nooit echt bekeken hebben, en dan meteen de mist in gaan.
Op topniveau is het anders: Anish Giri zei ooit eens dat hij liever een computervoordeel heeft dan geen, zelfs al begrijpt hij niet waarom die bepaalde stelling dan een ietsje voordeliger is voor hem. Praktisch gezien (en op zijn niveau) begrijpelijk, maar nogmaals, voor de clubschaker een slechte strategie.

Volgens mijn allereerste Benko-boek (Play the Benko Gembit door Ravikumar), is de voorbeeldpartij van 5.b6 de partij Shirov-Hauchard, Parijs 1990. Hauchard volgde hier ook zijn Benko-gevoel en ging naar een standaard Benko na 5.b6 d6 6.Pc3 Pbd7 7.a4 Dxb6 8.a5 Dc7 9.e4 g6 10.f4 Lg7 11.Lc4 0-0. Nu is deze variant niet echt wat zwart wil: de witte stukken staan prima, hij heeft ruimtevoordeel en zijn sterke Lc4 kan zwart niet eenvoudig afruilen. Shirov maakte Hauchard af in deze partij, maar dit was dan ook één van de eerste generatie partijen met 5.b6 en de keuze van Hauchard is te begrijpen.